Wyrusz w podróż do świata wiedzy

Gadologia stosowana, część 1

Embriologia Zaskrońca zwyczajnego, którego możemy spotkać w trakcie letniej, górskiej wędrówki, kryje w sobie znacznie więcej tajemnic, niż się pozornie wydaje.

gadologia1Zespół badawczy kierowany przez dr hab. Weronikę Rupik z Katedry Histologii i Embriologii Zwierząt Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska zajmuje się badaniem rozwoju zarodkowego gadów, wpisując się w ponad dwudziestoletnią historię poznawania embriologii tych zwierząt na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Jaszczurka zwinka (Lacerta agilis) oraz Zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix) są pospolitymi gatunkami występującymi w naszym kraju, a z drugiej – to właśnie ten zespół jako pierwszy przeprowadza badania podstawowe dotyczące dotyczące rozwoju zarodkowego tych gadów. Są jedyną taką grupą badawczą w Polsce oraz jedną z nielicznych w Europie i na świecie. Embriologia gadów jest rzadko uprawiana, przede wszystkim z powodu słabej dostępności materiału, trudności związanymi z hodowlą oraz brakiem przewodników metodycznych niezbędnych do prowadzenia badań.

Pamiętajmy, że wszystkie zwierzęta należące do tej grupy są w Polsce pod prawną ochroną, a zatem przed rozpoczęciem badań trzeba otrzymać odpowiednie zgody. Niezwykle trudno jest uzyskać żywe zarodki w hodowli, a okres ich intubacji jest stosunkowo długi. Nie istnieją też żadne przewodniki ani instrukcje objaśniające procedury takich badań. Zespół dr hab. Weroniki Rupik przeciera ścieżki, którymi podążą kolejne grupy – to oni eksperymentują, ustalają reguły, tworzą metodykę. Swoje doświadczenia przedstawiają w monografiach i artykułach publikowanych w wysoko punktowanych zagranicznych czasopismach naukowych.

Badanie rozpoczyna się od pozyskania odpowiedniego okazu zapłodnionych samic. Zajmuje się tym doktor Robert Maślak z Uniwersytetu Wrocławskiego. Zespół posiada zgodę na zajmowanie się co najwyżej dwiema samicami rocznie z każdego z dwóch gatunków. Problem polega na tym, że rozwój zarodków w organizmie zwierzęcia zależy od temperatury – obserwowane ocieplenie klimatu i anomalie pogodowe nastręczają wielu trudności. Składanie jaj odbywa się od połowy czerwca aż do września. Pomocne są przy tym tablice rozwojowe, opracowane przez nich samych dla Zaskrońca zwyczajnego.

gadologia2Odłowione samice składają jaja w laboratorium, po czym są wypuszczane w miejsce odłowu. Zapłodnione jaja trafiają do inkubatora, po 30 dniach pojawiają się młode zaskrońce, po 25-28 – młode jaszczurki. Nie wszystkie jaja są wykorzystywane do badań, pobiera się tylko tyle zarodków, ile jest koniecznie niezbędne do wykonania zaplanowanych procedur. Pozostałe są po około tygodniu, kiedy młode nauczą się same jeść, wypuszczane do lasu w miejsca skąd wcześniej odłowiono samice. Dzięki temu mają szansę na przetrwanie.

Niemożliwe jest badanie zarodków przed złożeniem jaj – taka procedura byłaby zbyt inwazyjna i z dużą pewnością doprowadziłaby do śmierci samicy i najprawdopodobniej także zarodków.

Rozwój zarodkowy gadów jest stosunkowo słabo poznany. Pobrane zarodki utrwala się, a następnie bada histologicznie, a więc analizuje się budowę tkankową poszczególnych narządów. Dzięki mikroskopowi świetlnemu, a także elektronowemu, transmisyjnemu i skaningowemu można obejrzeć a następnie opisać ich rozwój na każdym z etapów.

Część druga już za tydzień!